maandag 25 juli 2016

Eilandwandeling in Dalarna, midden-Zweden


Waar kun je de weidsheid van het Siljan, het grote centrale meer in de Zweedse provincie Dalarna, beter ervaren dan op een eiland. Hoewel het niet ver van de kust ligt en je er min of meer ongemerkt op rijdt, biedt het je wel de mogelijkheid om vanaf de oevers kilometers ver te kijken. Daarnaast is er op het eiland genoeg te zien en doen om je een dagje te vermaken. We gaan op pad voor een wandeling van ruim 13 km langs de oevers van het eiland Sollerön, niet ver vanaf het stadje Mora.

Met slechts 20,5 km2 is het eiland niet groot. Er wonen zo’n 1.300 mensen, waarvan ruim 1.000 in het dorp Sollerön, midden op het eiland. Daar beginnen we bij de kerk aan het dorpsplein onze tocht, nadat we broodjes hebben gekocht bij de plaatselijke supermarkt. Want het is hier zo rustig dat we niet verwachten een restaurant of café tegen te komen. Al snel wandelen we tussen oude huizen en boerderijen het dorp uit. We volgen ruim 1,5 km een stille landweg en genieten van de glooiende weides en hun bewoners en bewonderen de kleurrijke tuinen en bermen.


Kleurexplosie
Overal waar je kijkt zie je wilde lupines, variërend van paars tot roze en wit. Door de overmatige aanwezigheid van deze planten in de bermen van de weg ben je al snel geneigd te denken dat het inheemse planten zijn, maar dat is dus niet het geval. De plant is in de 19de eeuw ingevoerd in Europa vanuit Noord-Amerika en daarna snel verwilderd. Blijkbaar vindt hij/zij het hier in Zweden wel heel erg fijn, wat ze schieten in de zomer vrijwel overal op. Ze matchen in ieder geval fantastisch met de rode huizen en schuren. Zo’n Zweeds decor willen we thuis in onze tuin ook wel!

Dan komen we bij de oever van het Siljan en zien we hoe groot het meer is als je aan de oever staat. In een kleine inham liggen twee bootje die volgens ons niet echt ‘zeewaardig’ zijn voor deze enorme waterplas, zeker niet als het weer minder lieflijk is als vandaag. Maar goed, dat is niet ons probleem, wij gaan verder met onze route en volgen vanaf hier het met okergele verf gemarkeerde wandelpad langs de oever, zo’n 7 km lang.

Kinky
Er gebeuren spannende dingen op Sollerön. Althans, als we de slecht vertaalde mededelingen bij het strandje Bäcksta moeten geloven. Bij dit fraai gelegen zwemparadijsje zijn wat summiere voorzieningen aangelegd, zoals een zwemsteiger en een verkleedhokje. Het wordt beheerd door de bewoners van het gehuchtje Bråmåbo, die duidelijk trots zijn op hun eiland en zwemplek. En terecht, want het is hier heerlijk toeven, met een fantastisch uitzicht over het grote meer. In wervende woorden staat in meerdere talen beschreven wat er hier te beleven valt: zwemmen, zeevogels spotten, vissen. Maar de ongelukkige vertaling (Google translate?) suggereert meer: ‘bijpraten over een kopje koffie of gemeenschap bij de barbecue’. Kinky types, die Zweden.

Terug onder de mensen
Na bijna twee uur volmaakte stilte, inclusief een pauze om pootje te baden op onze 'eigen' zwemsteiger, keren we terug onder de mensen. Na alle omgeknaagde beverbomen en eindeloze rijen berken, rotsen en inhammetjes, krijgen we zicht op de strekdam bij het gehuchtje Bengtsarvet. Het nieuwe boothuis glimt nog van de verse laag rode verf. Hier kunnen wat grotere schepen aanleggen, al zijn dat waarschijnlijk ook hoofdzakelijk boten en zeiljachten van de eilandbewoners. We verlaten hier het kustpad en draaien landinwaarts. We wandelen al snel het gehuchtje uit en zien verrassend veel loofbomen, waaronder kastanjes, esdoorns en ook fruitbomen. Die zijn meestal niet tegen de Zweedse winters bestemd, maar kennelijk redden ze het hier dus wel, wellicht doordat het hier net iets minder koud wordt door de nabijheid van het open water. Vandaag is het dik 20plus en al helemaal niet koud. Het verkoelende windje over het water is erg welkom. 

Het ouderwetse Zweden
Onze volgende bestemming: de Hembygdsgård van Sollerön, een mini-openluchtmuseum midden op het eiland. Daar zijn niet alleen mooie oude houten huizen die hier liefdevol zijn gerestaureerd te bewonderen, maar is ook een originele kerkboot te vinden. Niet voor niets bestaat het wapen van het eiland uit een blauw schild met een grote kerkboot, beschenen door de goudkleurige zon. De oude boot staat keurig overdekt opgeborgen, een replica kan door klein en groot ‘geprobeerd’ worden. In vroeger tijden gingen de bewoners van het eiland met dit soort boten naar het vasteland om de kerk te bezoeken. Op sommige plaatsen, zoals het verderop gelegen Rättvik, wordt deze kerkgang in het hoogseizoen nog ‘nagespeeld’, voor toeristen. Compleet met kostuums en bijbehorende folklore arriveren de boten daar bij de grote kerk. Dat zijn veelal nagebouwde boten, maar hier hebben ze dus nog een ‘echte’. 

Op ons gemak wandelen we terug naar het startpunt van onze route. Niet heel moe, zeer voldaan en nog niet zat van het Siljan. Gelukkig zijn er tal van mogelijkheden om ons 'eiland-gevoel' nog even vast te houden. Een tochtje per boot, een plons in het water, of gewoon een drankje en een ijsje  op het terras van het restaurant met de toepasselijke naam 'Strand'. Wij zitten hier goed!

Dit is wandeling 13 uit Wandelen in Dalarna, een gids met 21 rondwandelingen in deze Zweedse provincie. Kijk op www.wandelenindalarna.nl voor meer informatie. Daar vind je ook de routebeschrijving van een andere wandeling uit deze gids.


Dit blog is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in Nordic Magazine.

vrijdag 1 juli 2016

Hälsingland, Zweden: wandelen langs werelderfgoed boerderijen en een vogelreservaat

Erik-Anders Gård vanuit de tuin gezien
Rust en ruimte genoeg in Zweden, zeker naarmate je noordelijker komt. Dus waarom zou je dan aan weerszijden van de snelweg E4 gaan lopen? Omdat je alleen op die manier een van de Hälsinglandse herenboerderijen van de UNESCO Werelderfgoedlijst kunt verbinden met het belangrijkste vogelreservaat van de regio. En qua drukte op die snelweg valt het gelukkig ook wel mee; het blijft tenslotte Zweden. En zo'n 200 verschillende soorten vogels hebben er ook niet echt moeite mee. Natuur en cultuur langs de snelweg.


In de 19de eeuw ging het economisch goed in Hälsingland. Zo goed, dat er flink geld werd verdiend door de boeren. Van oudsher kende deze streek geen adel waaraan belastingen moesten worden betaald. De boeren waren eigen baas en grootgrondbezitters en konden het geld in eigen zak steken. Dat deden ze niet, het raakte in zwang om het huis op de boerderij, vaak een complex van huis, bijgebouwen en schuren, te vergroten en verfraaien. Het was een manier om de welvaart en goede smaak te tonen aan familie, vrienden en buren.

Aanschuiven maar!
Art nouveau
Niet alleen van buiten werden die herenboerderijen steeds groter en mooier, maar ook van binnen werd alles uit de kast gehaald om de boel te verfraaien. Schilders werden aangetrokken om het interieur te voorzien van de meest uiteenlopende motieven en schilderingen. Op de bovenverdieping waren de meest bijzondere kamers te vinden, die werden gebruikt voor memorabele momenten, zoals een bruiloft, een begrafenis. Meestal waren ze dus niet in gebruik en waarschijnlijk is dat ook de verklaring waarom een aantal van die versieringen zo goed bewaard is gebleven. In 2007 werden zeven van deze rijk gedecoreerde boerderijen door UNESCO op de Werelderfgoedlijst geplaatst, onder de naam 'Hälsingegården'.
Vandaag starten we onze wandeling bij de Erik-Anders Gård, niet ver van Söderhamn. In de zonnige tuin genieten we van een kop koffie. Binnen bekijken we de met de hand aangebrachte, deels gerestaureerde versieringen, veelal in art nouveau-stijl. Sommige kamers zijn deels ingericht, waardoor het lijkt alsof er gisteren nog gedineerd is.

De natuur in!
Maar we zijn hier niet voor een museum gids, er moet ook gewandeld kunnen worden. We willen naar het Ålsjön natuurreservaat, een meertje met rietlanden en eilandjes waar meer dan 200 soorten vogels zijn gesignaleerd. Dat ligt een paar kilometer verderop en daarvoor moeten we de snelweg kruisen. Daar hebben ze hier een creatieve oplossing voor gevonden! Er ligt een smalle tunnel onder de weg waarmee het water uit het meer wegstroomt naar de volgende plas. Met vlonders is een drijvend wandelpad gecreëerd, onder de E4 door.

Ålsjön natuurreservaat
Vogels en vertrouwen
Aan de andere kant ligt een gras- en veenachtig gebied. Behalve wat voorbijrazende auto's overheerst vooral het gekrijs van een groepje meeuwen dat zich op een van de eilandjes heeft gevestigd. We volgen het smalle wandelpad, dat verderop weg buigt van de snelweg en door de bosrand min of meer de oever van het vogelreservaat volgt. Halverwege staat een uitzichttoren. Op de 2e verdieping is in de hut niet alleen een kacheltje maar ook een compleet arsenaal aan vogelboeken te vinden. Wat een gastvrijheid en vertrouwen in de mensheid! In ons eigen landje zou dit waarschijnlijk direct gejat worden.

Geen idee wat dit voor vogel is!
Wat is dat?
Na de toren trekken we verder rond het meertje. Aan de andere kant ligt een rustige asfaltweg, waarlangs een paar fraai gelegen huizen - met uitzicht op het meer - liggen. We vergapen ons aan de tuinen en huizen en lopen zo ongemerkt een paar kilometer terug richting de E4. Daar gaan we opnieuw een smal pad op, dat al snel overgaat in een vlonder. En wonderlijk genoeg lijken zich vandaag precies op dat stuk - vlak bij de E4 - de meeste vogels op te houden. We zien allerlei vogels en vogeltjes, waarvan we er maar een paar herkennen: kieviten, meeuwen, eenden en een gans en plevier-achtige vogeltjes. Druk krijsend, snaterend, spatterend en nauwelijks verschrikt door onze aanwezigheid.

Bloemen graag!
Via vlonders en een bruggetje keren we terug naar onze 'geheime' doorgang onder de snelweg door. Een paar honderd meter langs een landweg en dan via de rand van een gemaaid veld terug, richting de Erik-Anders Gård die we in de verte al zien liggen.
Er is maar één klein minpuntje te verzinnen en dat is de boer die net het veld heeft afgemaaid. Veldbloemen geven de Zweedse zomer nog meer kleur en sfeer, en die zijn zojuist verdwenen in een paar hooibalen!


Gelukkig kan ik dan mijn hart  nog even ophalen in de tuin van het werelderfgoed. Daar zijn de terrasstoelen al naar binnen en is het stil. Naast de veldbloemen is er een keur aan bloeiers aangeplant waar we nu in alle rust van kunnen genieten. Lelies, margrieten, campanula. En één van mijn all time favorites: pioenrozen! Uitbundig bloeiend en fier overeind, want er is al dagen geen drup regen gevallen.

Dik tevreden met deze 10 km wandeling rijden we terug naar Söderhamn, op zoek naar een plekje op een zonnig terras. Vi älskar Sverige!

Dit wordt wandeling 7 uit de gids Wandelen in Midden-Zweden. Hälsingland, Gästerikland & Västmanland. Als alles volgens plan verloopt, verschijnt die in januari 2017. Kijk t.z.t. op www.onedaywalks.com voor meer informatie.